Asosiy qismga o'tish

Shu sahifaJava Pro

0to'g'ri javob
0takrorlash kerak
—aniqlik

Java qanday ishlaydi

☕ Java 11+1Z0-8301Z0-829#jvm#jdk#bytecode#main

Qisqa javob: siz .java faylga kod yozasiz, javac uni bytecodega (.class fayl) aylantiradi, so’ng JVM shu bytecode’ni istalgan operatsion tizimda ishga tushiradi. “Bir marta yoz — hamma joyda ishlat” (Write Once, Run Anywhere) shundan kelib chiqadi.

Tasavvur qiling, siz kitobni o’zbekcha yozdingiz (bu — source code). Kitobni har bir davlat uchun alohida tarjima qilish o’rniga, uni bitta universal tilga o’girasiz (bu — bytecode). Har bir davlatda shu universal tilni biladigan tarjimon o’tiradi (bu — JVM). Natijada kitob bir marta tarjima qilinadi, lekin hamma joyda o’qiladi.

Qadamma-qadam: koddan ishga tushishgacha

“Qadamma-qadam: koddan ishga tushishgacha” bo'limi

Pastdagi “Keyingi ▶” tugmasini bosing.

Main.java(siz yozgan kod)javacMain.class(bytecode)java MainJVMClassLoaderBytecode VerifierInterpreter + JITWindowsLinuxmacOSBitta .class — har qanday OS

1Siz Main.java fayliga oddiy matn ko'rinishida kod yozasiz. Bu — source code, uni kompyuter to'g'ridan-to'g'ri tushunmaydi.

1 / 5
Java kodining hayot yo'li: source → bytecode → JVM → OS

JDK, JRE, JVM — farqi nima?

“JDK, JRE, JVM — farqi nima?” bo'limi
Nima Ichida
JVM (Java Virtual Machine) Bytecode’ni bajaradigan “virtual kompyuter” ClassLoader, Verifier, Interpreter, JIT, Garbage Collector
JRE (Java Runtime Environment) Dasturni ishga tushirish uchun kerak bo’lgan muhit JVM + standart kutubxonalar (java.lang, java.util…)
JDK (Java Development Kit) Dastur yozish uchun to’plam JRE + javac, java, jar, javadoc, jshell, jdeps, jlink…
Main.java
public class Main {
public static void main(String[] args) {
System.out.println("Salom, Java!");
}
}
Terminal window
javac Main.java # Main.class yaratiladi
java Main # .class qo'shimchasisiz — faqat klass nomi!

main metodi — dasturning kirish nuqtasi

“main metodi — dasturning kirish nuqtasi” bo'limi

JVM dasturni aynan shu imzoli metoddan boshlaydi:

public static void main(String[] args)
Yozuv Ishlaydimi? Nega
public static void main(String[] args) ✅ Standart
public static void main(String args[]) ✅ Massivni C uslubida e’lon qilish ham to’g’ri
public static void main(String... args) ✅ varargs — aslida ham String[]
static public void main(String[] x) ✅ Modifierlar tartibi muhim emas, parametr nomi ixtiyoriy
public static final void main(String[] args) ✅ final qo’shish mumkin
public void main(String[] args) ❌ static yo’q*
public static int main(String[] args) ❌ void bo’lishi shart
public static void main(String args) ❌ Parametr String[] bo’lishi shart
public static void Main(String[] args) ❌ Java katta-kichik harfni farqlaydi: Main ≠ main

Buyruq qatori argumentlari (args)

“Buyruq qatori argumentlari (args)” bo'limi
Salom.java
public class Salom {
public static void main(String[] args) {
System.out.println(args.length);
System.out.println(args[0]);
}
}
Terminal window
java Salom.java Ali "Vali G'ani" 7
# 3
# Ali
  • Argumentlar probel bilan ajratiladi, qo’shtirnoq ichidagi matn — bitta argument.
  • Hamma argument String bo’ladi: 7 ham "7" sifatida keladi.
  • Argument berilmasa, args null emas, balki bo’sh massiv (args.length == 0).

Fayl va klass nomi qoidalari

“Fayl va klass nomi qoidalari” bo'limi
  1. Bitta .java faylda ko’pi bilan bitta public top-level klass bo’lishi mumkin.
  2. Agar public klass bo’lsa, fayl nomi aynan uning nomi bilan bir xil bo’lishi kerak: public class Cat → Cat.java.
  3. public bo’lmagan klasslar istalgan nomli faylda tura oladi. Har bir klass uchun alohida .class fayl yaratiladi.
  4. Fayldagi tartib: package (bo’lsa, birinchi) → importlar → klasslar. Izohlar istalgan joyda bo’lishi mumkin.
  5. java.lang paketi (String, System, Math…) avtomatik import qilinadi.

Bitta fayl rejimi — batafsil (11+)

“Bitta fayl rejimi — batafsil (11+)” bo'limi

java Main.java qilinganda:

  • kod xotirada kompilyatsiya qilinadi, diskka .class yozilmaydi;
  • fayldagi birinchi top-level klass ishga tushiriladi va unda main bo’lishi shart;
  • fayl nomi klass nomiga mos kelishi shart emas;
  • bu rejim faqat bitta fayl uchun (Java 21 da boshqa .java fayllarni ko’rmaydi).
  • ClassLoader — .class fayllarni kerak bo’lganda yuklaydi (hammasini birdaniga emas).
  • Bytecode Verifier — buzilgan yoki xavfli bytecode’ni bajarishga yo’l qo’ymaydi.
  • Interpreter — bytecode’ni buyruqma-buyruq bajaradi.
  • JIT (Just-In-Time) kompilyator — tez-tez ishlaydigan (“issiq”) kodni mashina kodiga aylantiradi. Shuning uchun Java dasturi ishlagan sari tezlashadi.
  • Garbage Collector — kerak bo’lmay qolgan obyektlarni xotiradan tozalaydi. Bu keyingi modul mavzusi: Xotira: Stack, Heap, GC.
Chuqurroq: ClassLoader — klasslar kim tomonidan yuklanadi?

Bitta emas, uchta ClassLoader bor va ular zanjir bo’lib ishlaydi:

ClassLoader Nimani yuklaydi Misol
Bootstrap Java’ning eng asosiy klasslari String, Object, System
Platform Qolgan standart modullar java.sql.Connection
Application (app) Sizning klasslaringiz va kutubxonalar (classpath) Main, UserService

Ish tartibi — “avval otamdan so’rayman” (parent delegation): app loader klassni o’zi qidirishdan oldin platform’dan, u esa bootstrap’dan so’raydi. Shuning uchun o’zingiz java.lang.String degan klass yozsangiz ham, JVM baribir asl String ni ishlatadi — bu xavfsizlik uchun muhim.

Loaderlar.java
System.out.println(String.class.getClassLoader()); // null — bootstrap (Java'ning ichida, obyekti yo'q)
ClassLoader c = Main.class.getClassLoader();
System.out.println(c.getName() + " -> " + c.getParent().getName()); // app -> platform

Klasslar kerak bo’lganda yuklanadi: Main ichida Report klassi faqat bir marta, birinchi ishlatilganda yuklanadi. Shu paytda uning static bloklari ishlaydi (5-modul, OOP).

Chuqurroq: Bytecode Verifier — nimani tekshiradi?

.class fayl qo’lda yoki boshqa vosita bilan buzilgan bo’lishi mumkin. Verifier bajarishdan oldin tekshiradi:

  • har bir buyruq to’g’ri turdagi qiymat bilan ishlaydimi (masalan, int ni obyekt deb ishlatmaydimi);
  • goto lar metod ichida qoladimi, stack to’lib-toshmaydimi;
  • private maydonlarga ruxsatsiz murojaat yo’qmi.

Oddiy javac bilan kompilyatsiya qilingan kod deyarli har doim tekshiruvdan o’tadi — verifier asosan begona (internetdan kelgan, o’zgartirilgan) bytecode’dan himoya qiladi. Tekshiruvdan o’tmasa — VerifyError.

Chuqurroq: Interpreter va JIT — Java nega “isinib” tezlashadi?
  • Interpreter bytecode’ni darhol, buyruqma-buyruq bajaradi. Tez boshlanadi, lekin sekin ishlaydi.
  • JVM har bir metod necha marta chaqirilganini sanaydi. Ko’p chaqiriladigan (“issiq”) metodni JIT mashina kodiga kompilyatsiya qiladi — keyingi chaqiruvlar ancha tez.
  • Zamonaviy JVM’da ikki bosqich bor (tiered compilation): avval tez, oddiy kompilyator (C1), metod juda issiq bo’lsa — kuchli optimizatsiya qiluvchi (C2).

Hayotiy o’xshatish: yangi ishga kelgan xodim avval har bir topshiriqni yo’riqnomadan o’qib bajaradi (interpreter). Bir xil ishni yuz marta qilgach, uni yoddan, tez bajaradi (JIT). Shuning uchun serverlar ishga tushgandan keyingi dastlabki daqiqalarda sekinroq ishlaydi — buni warm-up deyishadi.

📝 Mini-test

0 / 7

1. Hello.java faylida quyidagi kod bor. java Hello.java one "two three" buyrug'i nima chiqaradi?

public class Hello {
public static void main(String[] args) {
System.out.println(args.length);
}
}

2. Quyidagilardan qaysilari dasturning to'g'ri kirish nuqtasi bo'la oladi? (2 ta javobni tanlang)

3. javac Test.java muvaffaqiyatli bajarildi. Dasturni qaysi buyruq ishga tushiradi?

4. Animal.java faylida quyidagi kod bor. javac Animal.java natijasi qanday?

class Dog { }
public class Cat { }

5. Main klassidagi main metodida System.out.println(args[0]); yozilgan. Dastur java Main bilan, argumentsiz ishga tushirildi. Nima bo'ladi?

6. java Main.java (bitta fayl rejimi) haqida qaysi gap to'g'ri?

7. Bytecode haqida qaysi gap to'g'ri?

  • .java → javac → .class (bytecode) → JVM → OS
  • JDK ⊃ JRE ⊃ JVM; Java 11+ da alohida JRE yo’q
  • javac Fayl.java (fayl), java Klass (klass nomi), java Fayl.java (bitta fayl rejimi, .class yaratmaydi)
  • main: public static void main(String[] args) — String..., String args[], final, modifierlar tartibi — hammasi mumkin
  • Noto’g’ri main → kompilyatsiya bo’ladi, runtimeda xato
  • args hech qachon null emas; argumentsiz → length == 0
  • Bitta faylda ko’pi bilan bitta public klass, nomi fayl nomiga teng

Keyingi dars: Paket, import, izohlar va nomlar

Progress faqat shu brauzerda saqlanadi.