Asosiy qismga o'tish

Shu sahifaJava Pro

0to'g'ri javob
0takrorlash kerak
—aniqlik

Operatorlar va ustuvorlik

☕ Java 8+1Z0-8301Z0-8291Z0-819#operatorlar#++/--#ustuvorlik

Qisqa javob: operator — qiymatlar ustida amal bajaradigan belgi: +, *, ==, &&, ++. Bitta ifodada bir nechta operator bo’lsa, Java ikki qoidaga amal qiladi: operandlar chapdan o’ngga hisoblanadi, amallar esa ustuvorlik bo’yicha bajariladi (* — + dan oldin).

Do’kondagi chek: “2 ta non × 3000 + 1 ta sut × 9000”. Kassir avval ko’paytiradi, keyin qo’shadi — maktabdagi kabi. Lekin mahsulotlarni u chapdan o’ngga navbatma-navbat skaner qiladi. Java ham shunday: ro’yxatni chapdan o’qiydi, hisobni esa qoida bo’yicha bajaradi.

Operator Ma’nosi Misol Natija
+ - * qo’shish, ayirish, ko’paytirish 7 * 2 14
/ bo’lish 7 / 2 3 (butun!)
% qoldiq 7 % 3 1

Qoldiq (%) ishorasi chap operandga ergashadi: -7 % 3 → −1, 7 % -3 → 1. Kasr sonlarda ham ishlaydi: 7.5 % 2 → 1.5.

Nolga bo’lish: int da 10 / 0 — runtime’da ArithmeticException (kompilyatsiya bo’ladi!). double da esa exception yo’q: 10 / 0.0 → Infinity, 0.0 / 0 → NaN.

++ va -- — oshirish va kamaytirish

“++ va -- — oshirish va kamaytirish” bo'limi

x++ va ++x ikkalasi ham x ni 1 ga oshiradi. Farq — ifodaga qaysi qiymat beriladi. Animatsiyada uch misol: Oson — farqning o’zi, O’rta — ustuvorlik bilan birga, Imtihon — k = k++ tuzog’i.

Animatsiya
Alohida sahifa
Qadam 1 / 7
joriy qatorhali hisoblanmagan qismhisoblangan qiymat
Yozuv Ifodaga beriladi Keyin x
x++ (postfiks) eski qiymat +1
++x (prefiks) yangi qiymat +1
x-- / --x xuddi shunday, −1 −1
Oshirish.java
int x = 5;
int a = x++; // a = 5, x = 6
int b = ++x; // x = 7, b = 7

Alohida qatorda (x++;) farq yo’q. Farq faqat x++ boshqa ifodaning ichida bo’lganda seziladi.

= — o’ng tomonni hisoblab, chapga yozadi. Qisqa shakllar: +=, -=, *=, /=, %=.

int a = 10;
a += 5; // a = a + 5 → 15
a *= 2 + 3; // a = a * (2 + 3) → 75, (a * 2) + 3 emas!

*= ning o’ng tomoni avval to’liq hisoblanadi. Qisqa tenglashning yana bir siri bor — ichida yashirin cast bo’ladi (short s = 10; s += 1; ishlaydi, s = s + 1; — yo’q). Batafsil Casting darsida.

==, !=, <, >, <=, >= — natija har doim boolean.

Mantiqiy operatorlar va qisqa tutashuv

“Mantiqiy operatorlar va qisqa tutashuv” bo'limi
Operator Ma’nosi Ikkinchi qismni hisoblaydimi?
&& va (AND) faqat birinchisi true bo’lsa
|| yoki (OR) faqat birinchisi false bo’lsa
! emas (NOT) —
&, |, ^ va / yoki / XOR (boolean da) har doim ikkalasini

&& va || — qisqa tutashuv (short-circuit) operatorlari: natija birinchi qismdan ma’lum bo’lsa, ikkinchisi umuman bajarilmaydi.

Qisqa.java
int q = 0;
boolean r1 = (q > 0) && (q++ > 0); // q++ bajarilmadi: q = 0
boolean r2 = (q > 0) & (q++ > 0); // & — ikkalasi bajariladi: q = 1

Bu null tekshiruvida juda foydali: if (s != null && s.length() > 0) — s null bo’lsa, s.length() chaqirilmaydi va NPE bo’lmaydi.

shart ? qiymat1 : qiymat2 — qisqa if/else, lekin natija qiymat qaytaradi.

int yosh = 20;
String holat = yosh >= 18 ? "katta" : "kichik"; // "katta"

Ikkala tarmoq bir xil turga keltiriladi: true ? 1 : 2.0 → 1.0 (int double ga kengaydi). int r = true ? 1 : "a"; — kompilyatsiya xatosi.

Agar + ning bir tomoni String bo’lsa, qo’shish matn ulashga aylanadi. Hisob doim chapdan o’ngga:

System.out.println(1 + 2 + "3" + 4 + 5); // 3345

1 + 2 → 3 (sonlar), 3 + "3" → "33" (matn), keyin hammasi matn: "334", "3345".

Ustuvorlik jadvali (yuqoridan pastga)

“Ustuvorlik jadvali (yuqoridan pastga)” bo'limi
Daraja Operatorlar
1 x++, x-- (postfiks)
2 ++x, --x, +x, -x, !, (tur) cast
3 *, /, %
4 +, -
5 <<, >>, >>>
6 <, >, <=, >=, instanceof
7 ==, !=
8 & → ^ → |
9 &&
10 ||
11 ? :
12 =, +=, -=, … (o’ngdan chapga)

Eslab qolish uchun: bir xil ustuvorlikdagi operatorlar chapdan o’ngga bajariladi (10 - 2 - 3 = 5). Faqat tenglash va ternary o’ngdan chapga: a = b = 5 — avval b = 5, keyin a = 5. Shubha bo’lsa — qavs qo’ying, qavs hammasidan kuchli.

Oddiy matematik amallar uchun tayyor metodlar:

Metod Natija Izoh
Math.max(3, 7), Math.min(3, 7) 7, 3
Math.abs(-5) 5 Math.abs(Integer.MIN_VALUE) — manfiy qoladi (overflow)
Math.pow(2, 10) 1024.0 har doim double
Math.sqrt(16) 4.0 double
Math.ceil(2.1), Math.floor(-2.1) 3.0, -3.0 yuqoriga / pastga, double qaytaradi
Math.round(2.5), Math.round(-2.5) 3, -2 eng yaqin butun; .5 da yuqoriga; long qaytaradi (float uchun int)

📝 Mini-test

0 / 7

1. Kod nima chiqaradi?

int x = 3;
int y = x++ * 2 + x;
System.out.println(x + " " + y);

2. Kod nima chiqaradi?

int i = 0;
boolean b = i > 0 && ++i > 0;
System.out.println(i + " " + b);

3. Kod nima chiqaradi?

System.out.println(10 + 20 + "30" + 40 + 50);

4. Kod natijasi qanday?

int a = 7, b = 2;
double d = a / b;
System.out.println(d);

5. Qaysi ikkitasi kompilyatsiya xatosi beradi? (Choose two) (2 ta javobni tanlang)

6. Kod nima chiqaradi?

int k = 5;
k = k++ + k--;
System.out.println(k);

7. Kod nima chiqaradi?

System.out.println(Math.round(-1.5) + " " + Math.ceil(-1.5));
  • Operandlar chapdan o’ngga, amallar ustuvorlik bo’yicha
  • int / int — butun bo’lish, kasr tashlanadi; int nolga bo’lish → ArithmeticException, double → Infinity
  • x++ — eski qiymat, keyin oshirish; ++x — avval oshirish; k = k++ → k o’zgarmaydi
  • &&, || — qisqa tutashuv: o’ng tomon bajarilmasligi mumkin; &, | — har doim ikkalasi
  • + da bitta String bo’lsa — matn ulash, chapdan o’ngga: 1 + 2 + "3" → "33"
  • Ternary natijasi qiymat; turlar umumiylashtiriladi: true ? 1 : 2.0 → 1.0
  • Math.pow, ceil, floor, sqrt → double; Math.round(double) → long

1. Qog’ozda hisoblang. Har bir qatordan keyin a va b qiymatini yozing, keyin ishga tushirib tekshiring:

int a = 2, b = 5;
a = a++ + --b;
b = b-- - ++a;
Javob
  • 2-qator: a++ → 2 (a = 3), --b → 4 (b = 4); a = 2 + 4 = 6. Holat: a = 6, b = 4
  • 3-qator: b-- → 4 (b = 3), ++a → 7 (a = 7); b = 4 - 7 = −3. Holat: a = 7, b = −3

2. Juft yoki toq. Sonni qabul qilib, juft bo’lsa "juft", aks holda "toq" qaytaradigan metodni ternary bilan bir qatorda yozing. Manfiy sonlarda ham to’g’ri ishlasin.

Yechim
JuftToq.java
static String turi(int n) {
return n % 2 == 0 ? "juft" : "toq";
}

n % 2 == 1 deb tekshirish xato bo’lardi: -3 % 2 → −1, 1 emas. == 0 bilan solishtirish ikkala ishorada ham ishlaydi.

Oldingi dars: Wrapper klasslar · Keyingi: Casting

Progress faqat shu brauzerda saqlanadi.