Sikllar: for, enhanced for, while, do-while
Qisqa javob: Sikl — bir ishni shart rost ekan takrorlash. for — necha marta aylanishi oldindan ma’lum bo’lganda; enhanced for — massiv yoki kolleksiyaning har bir elementi uchun; while — shart oldin tekshiriladi (0 marta ham bo’lishi mumkin); do-while — tana oldin, shuning uchun kamida bir marta. Kompilyator shart konstantasini biladi: while (false) va cheksiz sikldan keyingi kod — kompilyatsiya xatosi.
Hayotiy misol
“Hayotiy misol” bo'limi- for — stadionda 3 aylana yugurish: nechta ekani oldindan aniq.
- enhanced for — sinfdagi har bir o’quvchining daftarini tekshirish: nechtaligi muhim emas, har biri bir marta.
- while — “choynakdagi suv qaynamaguncha kut”: balki allaqachon qaynagan — umuman kutmaysiz.
- do-while — choy damlash: avval bir piyola quyib ko’rasiz, keyin “yana quyaymi?” deb so’raysiz.
Ko’rib chiqamiz
“Ko’rib chiqamiz” bo'limiOson — for qismlarining tartibi, O’rta — while va do-while, Imtihon — hisoblagich tanada ham o’zgarganda.
for sikli
“for sikli” bo'limifor (int i = 0; i < 3; i++) { System.out.print(i); // 012}Bajarilish tartibi:
- init (
int i = 0) — bir marta. - shart (
i < 3) — false bo’lsa, sikl tugaydi. - tana.
- yangilash (
i++), keyin yana 2-qadamga.
int i = 0;for (System.out.print("A"); i < 2; System.out.print("C"), i++) System.out.print("B");// ABCBCQismlar qoidalari
“Qismlar qoidalari” bo'limi| Yozuv | Natija |
|---|---|
for (;;) {} |
✅ cheksiz sikl — uchala qism ham ixtiyoriy |
for (int i = 0, j = 10; i < j; i++, j--) |
✅ bir turdagi bir nechta o’zgaruvchi; yangilashda vergul |
for (int i = 0, long j = 0; ...) |
❌ init’da faqat bitta tur |
int i; for (i = 0, int j = 0; ...) |
❌ tayinlash va e’lonni aralashtirib bo’lmaydi |
for (int i = 0; i < 3; i++); keyin print(i) |
❌ i sikldan tashqarida yo’q |
int k; for (k = 0; k < 3; k++) {} keyin print(k) |
✅ k tashqarida e’lon qilingan — 3 |
Enhanced for (for-each)
“Enhanced for (for-each)” bo'limiint[] baholar = {5, 4, 5, 3};int jami = 0;for (int b : baholar) { jami += b;}System.out.println(jami); // 17
List<String> ismlar = List.of("Ali", "Vali");for (var ism : ismlar) System.out.println(ism);- O’ng tomonda — massiv yoki
Iterable(List,Set…).Mapto’g’ridan-to’g’ri — kompilyatsiya xatosi (for-each not applicable);map.entrySet(),map.keySet()ishlating. - Chap tomon — har aylanishda element nusxasi yoziladigan yangi o’zgaruvchi. Unga qiymat berish massivni o’zgartirmaydi:
int[] arr = {1, 2, 3};for (int x : arr) x = x * 10;System.out.println(Arrays.toString(arr)); // [1, 2, 3]- Indeks yo’q: elementni o’zgartirish, teskari yurish yoki ikki massivni parallel aylanish kerak bo’lsa — oddiy
for.
while va do-while
“while va do-while” bo'limiint qoldiq = 10_000; // hamyonda 10 000 so'mint kun = 0;while (qoldiq >= 3_000) { // har kuni 3 000 so'mlik non qoldiq -= 3_000; kun++;}System.out.println(kun + " kun, qoldi " + qoldiq); // 3 kun, qoldi 1000int n = 5;while (n < 5) System.out.print("W"); // bajarilmaydido System.out.print("D"); while (n < 5); // D — bir martado { ... } while (shart);— oxirida;majburiy.- Ikkala siklda ham shart faqat
boolean.
Unreachable statement — kompilyator nimani biladi?
“Unreachable statement — kompilyator nimani biladi?” bo'limiShart kompilyatsiya vaqtidagi konstanta bo’lsa, kompilyator sikl qanday tugashini oldindan biladi:
| Kod | Natija |
|---|---|
while (false) { ... } |
❌ tana hech qachon bajarilmaydi — unreachable statement |
for (; false; ) { ... } |
❌ xuddi shunday |
do { ... } while (false); |
✅ tana bir marta bajariladi |
if (false) { ... } |
✅ if uchun maxsus istisno (shartli kompilyatsiya uchun) |
while (true) {} dan keyin kod (break yo’q) |
❌ keyingi qatorga hech qachon yetib bo’lmaydi |
for (;;) {} dan keyin kod |
❌ xuddi shunday |
boolean t = true; while (t) {} dan keyin kod |
✅ kompilyatsiya bo’ladi — t konstanta emas (lekin sikl cheksiz) |
final boolean t = true; while (t) {} dan keyin kod |
❌ final + literal — konstanta |
Chuqurroq: for-each ichida nima bo’ladi?
Kompilyator enhanced for’ni oddiy siklga aylantiradi. Massiv uchun — indeksli for (int $i = 0; $i < arr.length; $i++) { int x = arr[$i]; ... }. Iterable uchun — Iterator:
for (Iterator<String> it = list.iterator(); it.hasNext(); ) { String s = it.next(); ...}ConcurrentModificationException shu yerdan: ArrayList ichida o’zgarishlar hisoblagichi (modCount) bor. list.remove() uni oshiradi, it.next() esa iterator yaratilgandagi qiymat bilan solishtiradi — mos kelmasa, istisno. it.remove() bu hisoblagichni to’g’ri yangilaydi, shuning uchun xavfsiz.
📝 Mini-test
0 / 81. Kod nima chiqaradi?
for (int i = 0; i < 6; i += 2) System.out.print(i++);0 chiqadi (i=1), yangilash +2 → 3; 3 chiqadi (i=4), yangilash → 6; 6 < 6 false. Natija 03.
2. Kod nima chiqaradi?
int i = 0;for (System.out.print("A"); i < 2; System.out.print("C"), i++) System.out.print("B");init bir marta (A), keyin har aylanish: tana (B), yangilash (C). Ikki aylanish: A BC BC.
3. Natija qanday?
int x = 1;while (false) { x++;}System.out.println(x);while (false) — tana hech qachon bajarilmaydi, kompilyator buni biladi: unreachable statement.
4. Kod nima chiqaradi?
int[] arr = {1, 2, 3};for (int x : arr) x *= 10;for (int x : arr) System.out.print(x);for-each o'zgaruvchisi — elementning nusxasi. Unga yozish massivni o'zgartirmaydi.
5. Qaysi ikkitasi kompilyatsiya bo'ladi? (Choose two) (2 ta javobni tanlang)
Bir turdagi bir nechta o'zgaruvchi va break li cheksiz sikl — to'g'ri. init'da ikki tur — xato; do-while oxirida ; yo'q; Map — Iterable emas.
6. Kod nima chiqaradi?
int n = 10;do { System.out.print(n + " "); n -= 4;} while (n > 5);10 chiqadi → n=6, 6 > 5 true; 6 chiqadi → n=2, 2 > 5 false. Natija 10 6 .
7. Natija qanday?
List<String> list = new ArrayList<>(List.of("a", "b", "c"));for (String s : list) if (s.equals("a")) list.remove(s);System.out.println(list);Iteratsiya paytida list.remove() — keyingi next() da ConcurrentModificationException. To'g'risi: list.removeIf(...).
8. Qaysi qator kompilyatsiya xatosi beradi?
boolean t = true;final boolean f = true;while (t) { }System.out.print(1); // Awhile (f) { }System.out.print(2); // Bt oddiy o'zgaruvchi — kompilyator uni tahlil qilmaydi, A ga yetib kelish mumkin deb hisoblaydi. final boolean f = true — konstanta: while (true) dan keyingi B — unreachable.
Konspekt
“Konspekt” bo'limifor: init (1 marta) → shart → tana → yangilash → shart …- for init’da bitta tur, bir nechta o’zgaruvchi mumkin; yangilashda vergul bilan bir nechta ifoda
- for ichida e’lon qilingan o’zgaruvchi sikldan keyin yo’q
- for-each: massiv yoki
Iterable; o’zgaruvchi — nusxa;Map— to’g’ridan-to’g’ri emas - for-each ichida kolleksiyani o’zgartirish →
ConcurrentModificationException while— 0+ marta;do-while— 1+ marta, oxirida;while (false),for(;false;)— unreachable;if (false),do {} while (false);— xatosiz- Konstanta
trueli cheksiz sikldan (breaksiz) keyingi kod — unreachable
Mashqlar
“Mashqlar” bo'limi1. Faktorial. int n = 5 uchun n! ni for bilan hisoblang (long ishlating). Keyin while bilan qayta yozing.
2. Raqamlar yig’indisi. int son = 4729 ning raqamlari yig’indisini while bilan toping (% 10 va / 10). Javob: 22.
3. Tub son. int n tub ekanini tekshiradigan sikl yozing: 2 dan i * i <= n gacha bo’luvchi qidiring. 1, 2, 17, 21 bilan sinang.
4. Bashorat qiling. Nima chiqadi?
int k = 0;for (int i = 5; i > 0; i -= 2) k += i;System.out.println(k);int m = 3;do m--; while (m > 5);System.out.println(m);Keyingi dars: break, continue va label.