Asosiy qismga o'tish

Shu sahifaJava Pro

0to'g'ri javob
0takrorlash kerak
—aniqlik

if/else va instanceof pattern

☕ Java 16+1Z0-8301Z0-8291Z0-819#if/else#ternar#instanceof pattern

Qisqa javob: if qavs ichida faqat boolean qabul qiladi — int emas. Jingalak qavs {} qo’yilmasa, if ga faqat bitta keyingi buyruq tegishli. Java 16 dan boshlab instanceof tekshiruvi bilan birga o’zgaruvchi e’lon qilinadi: if (o instanceof String s) — s faqat tekshiruv aniq rost bo’lgan joyda ko’rinadi.

Svetofor: “Yashil bo’lsa — yur, aks holda sariq bo’lsa — tayyorlan, aks holda — to’xta.” Bu if / else if / else zanjiri: yuqoridan pastga tekshiriladi, birinchi rost shart ishlaydi, qolganlari o’tkazib yuboriladi.

instanceof esa eshik oldidagi qorovulga o’xshaydi: “Bu odam xodimmi?” — ha bo’lsa, uni xodim sifatida ichkariga kiritadi va endi unga xodim deb murojaat qilasiz (s.length() kabi). Qorovul “yo’q” desa — u yerda xodim yo’q, unga xodim deb murojaat qilib bo’lmaydi.

Baho.java
int ball = 78;
if (ball >= 86) {
System.out.println("A'lo");
} else if (ball >= 71) {
System.out.println("Yaxshi"); // ← shu chiqadi
} else if (ball >= 56) {
System.out.println("Qoniqarli"); // tekshirilmaydi ham
} else {
System.out.println("Qayta topshiring");
}

Zanjirda faqat bitta tarmoq bajariladi. 78 ham >= 56 bo’lsa-da, undan oldin >= 71 rost chiqqani uchun pastgi shart tekshirilmaydi.

Yozuv Natija
if (x > 0) ✅
if (x) (int x) ❌ kompilyatsiya xatosi
if (x = 5) (int x) ❌ kompilyatsiya xatosi: int → boolean bo’lmaydi
if (b = true) (boolean b) ✅ kompilyatsiya bo’ladi — tayinlash, natija har doim true
if (s != null && s.isEmpty()) ✅ && qisqa tutashuv — null da NPE yo’q
Qavssiz.java
int x = 5;
if (x > 3)
System.out.print("A");
System.out.print("B"); // if ga tegishli EMAS — har doim chiqadi
if (x > 10)
System.out.print("C");
System.out.print("D"); // bu ham har doim
// natija: ABD

Java chekinishga (indentatsiyaga) qaramaydi. {} bo’lmasa, if ga faqat bitta keyingi buyruq tegishli. if (x > 0); — nuqta-vergul ham buyruq (bo’sh buyruq): if shu bilan tugaydi.

Dangling else — else qaysi if niki?

“Dangling else — else qaysi if niki?” bo'limi
Dangling.java
int x = 10;
if (x > 5)
if (x > 20) System.out.println("A");
else System.out.println("B"); // B chiqadi

Qoida: else eng yaqin, hali else i yo’q if ga tegishli — chekinish nima ko’rsatishidan qat’i nazar. Bu yerda else ichki if (x > 20) niki: 10 > 20 yolg’on → B.

shart ? qiymat1 : qiymat2 — qisqa if/else, lekin qiymat qaytaradi.

Ternar.java
int yosh = 17;
String holat = yosh >= 18 ? "katta" : "kichik"; // "kichik"
int p = 1, q = 1;
int z = p > 0 ? p++ : q++; // faqat p++ bajariladi
// z = 1, p = 2, q = 1
  • Faqat tanlangan tomon hisoblanadi — ikkinchisi umuman bajarilmaydi (q++ ishlamadi).
  • Ikki tomon turi mos kelishi kerak: int r = true ? 1 : "a"; — kompilyatsiya xatosi. Object o = true ? 1 : "a"; — ✅.

Aniq tayinlash (definite assignment)

“Aniq tayinlash (definite assignment)” bo'limi

Lokal o’zgaruvchini o’qishdan oldin kompilyator unga har qanday yo’lda qiymat berilganiga ishonch hosil qilishi kerak.

Tayinlash.java
int y;
int x = 4;
if (x > 0) y = 1;
System.out.println(y); // ❌ kompilyatsiya xatosi: y might not have been initialized

Kompilyator x > 0 ni hisoblamaydi — x o’zgaruvchi. U “else yo’li ham bor, u yerda y bo’sh” deb hisoblaydi. Tuzatish: else y = 0; qo’shing.

Istisno — shart kompilyatsiya vaqtidagi konstanta bo’lsa: if (true) y = 1; yoki final boolean t = true; if (t) y = 1; — xatosiz, chunki kompilyator yo’lni biladi.

instanceof pattern matching (16+)

“instanceof pattern matching (16+)” bo'limi

Eski usul — tekshirish, keyin qo’lda cast:

Eski.java
if (o instanceof String) {
String s = (String) o; // takror: tur ikki marta yozildi
System.out.println(s.length());
}

Java 16+ — tekshiruv va o’zgaruvchi birga:

Pattern.java
Object o = "salom";
if (o instanceof String s) { // s — pattern o'zgaruvchisi
System.out.println(s.length()); // 5
}

Doira (scope): s qayerda ko’rinadi?

“Doira (scope): s qayerda ko’rinadi?” bo'limi

s faqat kompilyator “albatta rost” deb isbotlay oladigan joyda ko’rinadi (flow scoping).

Kod Natija
if (o instanceof String s && s.length() > 1) ✅ && dan keyin s bor
if (o instanceof String s || s.length() > 1) ❌ || dan keyin o String bo’lmasligi mumkin — cannot find symbol
if (!(o instanceof String s)) return; keyin s.length() ✅ return bo’lmagan yo’l — faqat String bo’lgan yo’l
if (o instanceof String s) {...} dan keyin s ❌ blokdan tashqarida yo’q
Inkor.java
static void chiqar(Object o) {
if (!(o instanceof String s)) return; // String emas — chiqib ketamiz
System.out.println(s.length()); // bu yerga faqat String yetib keladi
}
  • Pattern o’zgaruvchisini qayta tayinlash mumkin: if (n instanceof Integer i) { i = i + 1; } ✅. final qo’ysangiz — mumkin emas: o instanceof final Integer i keyin i = 2; ❌.
  • Nomi mavjud lokal o’zgaruvchi bilan bir xil bo’lsa — kompilyatsiya xatosi (variable s is already defined).
  • null instanceof String → false (NPE emas). Shuning uchun pattern ichida s hech qachon null bo’lmaydi.
  • Mutlaqo aloqasiz turlar: Integer i = 5; i instanceof String — kompilyatsiya xatosi (inconvertible types).
  • Java 21 da "a" instanceof String s (tur o’zi bilan) — ruxsat. Java 17 da bu pattern bilan xato edi.
Chuqurroq: nega flow scoping kerak?

Pattern o’zgaruvchisi oddiy blok qoidasiga bo’ysunmaydi: u kompilyatorning “bu nuqtaga qaysi yo’l bilan kelindi” tahliliga (definite assignment bilan bir xil mexanizm) tayanadi. Shuning uchun if (!(o instanceof String s)) return; dan keyin s butun metod oxirigacha ko’rinadi — if blokidan tashqarida bo’lsa ham. Real kodda bu “guard clause” uslubini qulay qiladi: avval noto’g’ri holatlarni chiqarib yuborasiz, asosiy mantiq chekinishsiz yoziladi.

📝 Mini-test

0 / 7

1. Kod nima chiqaradi?

int x = 10;
if (x > 5)
if (x > 20) System.out.print("A");
else System.out.print("B");
System.out.print("C");

2. Natija qanday?

boolean ok = false;
if (ok = true) System.out.print("Ha");
else System.out.print("Yo'q");

3. Kod nima chiqaradi?

int p = 1, q = 1;
int z = p > 0 ? p++ : q++;
System.out.println(z + " " + p + " " + q);

4. Qaysi qator kompilyatsiya bo'lmaydi?

Object o = "java";
if (o instanceof String s && s.length() > 2) {} // 1
if (o instanceof String s || s.length() > 2) {} // 2
if (!(o instanceof String s)) return; // 3
System.out.println(s.length()); // 4

5. Natija qanday?

int y;
int x = 4;
if (x > 0) y = 1;
System.out.println(y);

6. Kod nima chiqaradi?

Number n = 41;
if (n instanceof Integer i) {
i = i + 1;
System.out.println(i);
}

7. Qaysi ikkitasi kompilyatsiya bo'lmaydi? (Choose two) (2 ta javobni tanlang)

  • if sharti faqat boolean; if (x = 5) (int) — xato, if (b = true) — kompilyatsiya bo’ladi
  • {} siz if ga faqat bitta buyruq tegishli; chekinish hisobga olinmaydi
  • else — eng yaqin, else siz if niki (dangling else)
  • Ternar: faqat tanlangan tomon hisoblanadi; tomonlar turi mos bo’lishi kerak
  • Lokal o’zgaruvchi har bir yo’lda tayinlanmagan bo’lsa — kompilyatsiya xatosi (konstanta shart bundan mustasno)
  • o instanceof String s — s faqat “albatta rost” joyda: && dan keyin ✅, || dan keyin ❌, if (!(...)) return; dan keyin ✅
  • null instanceof X → false; aloqasiz final turlar — kompilyatsiya xatosi

1. Bashorat qiling. Konsolda nima chiqadi? Keyin ishga tushirib tekshiring.

int a = 3;
if (a > 1)
if (a > 5) System.out.print("X");
else System.out.print("Y");
else System.out.print("Z");
if (a < 0); System.out.print("W");

2. Qayta yozing. Quyidagi kodni instanceof pattern bilan, cast’siz yozing:

if (obj instanceof String) {
String t = (String) obj;
if (t.length() > 3) System.out.println(t.toUpperCase());
}

3. Tuzating. int chegirma; e’lon qilingan, if (summa > 100000) chegirma = 10; dan keyin System.out.println(chegirma) xato beryapti. Ikki xil usulda tuzating: else bilan va ternar bilan.

Keyingi dars: switch.

Progress faqat shu brauzerda saqlanadi.